Tokom Sarajevske sedmice energije i klime (SECW 2026), održane od 21. do 25. septembra, Češka Republika je ponovo nastupila u ulozi zemlje partnera. Posredstvom Ambasade Češke Republike u BiH, u glavni grad Bosne i Hercegovine stigli su privrednici, naučnici, partneri na projektima i predstavnici javnih institucija koji su uzeli učešće u panelima i prezentacijama. Bosna i Hercegovina ima poseban status jer je jedina zemlja sa Zapadnog Balkana među šest prioritetnih partnera češke razvojne saradnje, uz Etiopiju, Gruziju, Kambodžu, Moldaviju i Zambiju. Glavni fokus ove saradnje jeste pružanje podrške reformama nužnim za evropske integracije, pri čemu Češka nudi praktična rješenja testirana tokom 35 godina vlastite energetske i industrijske tranzicije.
Uvodnog dana konferencije održan je diplomatski panel u organizaciji češke ambasade, posvećen energetskoj sigurnosti, geopolitičkim okolnostima i zelenoj tranziciji, gdje su govorili ambasadori Češke, Norveške, Švedske, Velike Britanije i Austrije, uz moderaciju dr. Faruka Hadžića. Šef Odjela za razvojnu saradnju Ambasade Češke Republike u BiH Adam Lorenc naglasio je da je SECW postao važna platforma za razmjenu iskustava među općinama, institucijama i privrednicima. Lorenc je istakao: „SECW je postao važna platforma na kojoj općine, javne institucije, kompanije i stručnjaci mogu razmjenjivati praktična iskustva i pronalaziti rješenja za neke od najhitnijih razvojnih izazova današnjice. To su oblasti u kojima je Češka Republika stekla dragocjeno praktično iskustvo tokom vlastite transformacije i procesa pristupanja EU i u kojima možemo ponuditi konkretno znanje, a ne samo teorijsku ekspertizu. Za nas razvojna saradnja nije samo finansiranje projekata. Riječ je o dijeljenju iskustava, izgradnji partnerstava i jačanju lokalnih kapaciteta, kako bi rješenja ostala održiva dugo nakon što pojedinačni projekti završe.“
Primjer češkog pristupa „odozdo prema gore“ jeste projekat PRO Cirkular, pokrenut u septembru 2025. godine u Tešnju, Tesliću i Žepču, koji sprovodi češka organizacija Options uz finansiranje Češke razvojne agencije. O rezultatima prve godine govorili su čelnici ovih općina, ambasadorica Češke Jana K. Lolić Šindelková, menadžer projekta Ognjen Grebo i lokalni stručnjak angažovan na projektu EU 4 Energy Efficiency Hamdija Mujezin. Tom prilikom Grebo je objasnio: „Tokom prve godine, zajedno s timom čeških i bosanskohercegovačkih stručnjaka, uradili smo sveobuhvatnu procjenu postojećih sistema upravljanja otpadom, identifikovali ključne nedostatke i prilike za zatvaranje kruga materijala te pripremili pregled zakonodavnog okvira u oba entiteta. U sve tri općine osnovane su lokalne radne grupe.“ Nakon posjete Pragu, gdje je delegacija obišla postrojenje Malešice i centar za ponovnu upotrebu predmeta, Grebo je dodao: „Sada ulazimo u fazu implementacije, u kojoj se nalazi i preporuke iz prve godine pretvaraju u konkretne mjere. Prednost dajemo rješenjima koja su tehnički izvodljiva i finansijski održiva, jer cirkularna ekonomija mora imati smisla i za građane i za lokalne budžete.“
Brojne češke kompanije predstavile su svoja tehnološka rješenja domaćem tržištu. Predstavništvo kompanije Dekonta u BiH, na čelu s izvršnom direktoricom Majom Čolović-Daul, prezentovalo je tehnologiju za recikliranje solarnih panela. Direktor kompanije SEWACO Vojtěch Doležal govorio je o otpornosti energetskih sistema, dok je Ondřej Sopr predstavio kompaniju Doosan Škoda Power, proizvođača turbinskih postrojenja. Pitanja upotrebe zelenog vodika obradio je Vladimír Přikryl iz kompanije DEVINN, dok je Sigma Pumpy izložila toplotne pumpe za domaćinstva i industriju. O prevazilaženju energetskog siromaštva izlagao je Miroslav Kučera iz agencije ASPIRO, a o električnoj mobilnosti govorio je Jasmin Čengić iz kompanije Porsche BH, zastupnika marke Škoda Auto.
Naučna i stručna saradnja demonstrirana je kroz rad predstavnika Češkog geološkog zavoda, Pavela Kavine i Jana Černíka, koji privode kraju projekat „Inovacije geoloških informacionih sistema u Bosni i Hercegovini“ u saradnji s Federalnim zavodom za geologiju i Republičkim zavodom za geološka istraživanja RS. Izgrađena geoinformaciona infrastruktura obuhvata katalog metapodataka, WebGIS portal i digitalni arhiv, usklađene s evropskim standardima. Kavina je učestvovao i na raspravi o odgovornom rudarstvu i upravljanju kritičnim mineralnim sirovinama, a zajedno s Černíkom podržao je skup Federalnog zavoda za geologiju o geotermalnoj energiji, gdje su izlagali Ferid Skopljak i Maida Zejnić. Pored toga, organizacija People in Need na čelu s Vladimirom Čorićem privela je kraju projekat CCAC o smanjenju emisija metana, a profesor Vladimír Kočí s Univerziteta za hemiju i tehnologiju u Pragu prezentovao je metodologiju analize životnog ciklusa. Na panelu o pravednoj tranziciji učestvovali su i Jiří Staš, Róbert Máček iz kompanije ENVIROS te Petr Čermák iz Udruženja za međunarodne poslove.
Za period do 2030. godine priprema se aktivniji angažman Češke nacionalne razvojne banke (NRB) u BiH, što bi trebalo stvoriti okvir za finansiranje većih infrastrukturnih poduhvata pored bespovratnih grantova, dok Češka razvojna agencija planira novi EU projekat. Adam Lorenc je povodom toga pojasnio: „Jasno je da su potrebe za razvojnom i ekonomskom saradnjom značajne, a da tradicionalno finansiranje putem grantova postaje sve ograničenije. Stoga je važno razvijati nove instrumente koji mogu podržati veće i složenije investicije. Lokalnim partnerima pomoglo bi to da realizuju projekte s dugoročnim učinkom, posebno u sektorima koji zahtijevaju značajna ulaganja i u kojima sami grantovi često nisu dovoljni.“ Prioriteti ostaju vodosnabdijevanje, sanitacija, otpad i energetska efikasnost, uz širenje na e-mobilnost, vodik, upravljanje sirovinama i geološkim hazardima. Lorenc je zaključio: „Naš cilj je osigurati da Češka Republika, i dok se okolnosti u razvojnom finansiranju mijenjaju, ostane pouzdan i angažovan partner Bosni i Hercegovini. Želimo nastaviti prenositi smislena rješenja iz zemlje koja je i sama prošla kroz duboku ekonomsku, institucionalnu i okolišnu transformaciju, a istovremeno pomagati u stvaranju uslova za održive investicije koje mogu godinama poboljšavati kvalitet života u lokalnim zajednicama.“
Septembarske češke aktivnosti obuhvatile su i privrednu radionicu o obnovi napuštenih industrijskih lokacija u Privrednoj komori FBiH. Kulturni i društveni program obilježili su nastupi sastava Ondráš u Banjoj Luci i Mostaru, pokretanje centra Eco Climbing Hub u Blagaju, obilježavanje češkog nacionalnog praznika u Domu armije u Sarajevu, te snimanje dokumentarnog filma o prirodnim ljepotama Bosne i Hercegovine u režiji Jana Šimáneka. Ovi događaji pokazuju da proces zelene i ekonomske tranzicije nadilazi energetski sektor i direktno utječe na kvalitet života i ostanak stanovništva u lokalnim zajednicama.
