Historijski termonuklearni test: Kako je proba "Ivy Mike" izbrisala ostrvo i promijenila tok Hladnog rata
Na današnji dan, 1. novembra 1952. godine, Sjedinjene Američke Države su na pacifičkom atolu Enewetak uspješno izvele test pod kodnim nazivom "Ivy Mike", detoniravši prvu termonuklearnu (hidrogensku) bombu u historiji čovječanstva.
Izvođenje eksperimenta "Ivy Mike" označilo je nepovratan ulazak čovječanstva u termonuklearnu eru, što je znatno zaoštrilo odnose i podiglo uloge tokom Hladnog rata. Oslobođena energija procijenjena je na 10,4 megatona TNT-a, čime je ova detonacija bila oko 700 puta snažnija od nuklearne bombe "Little Boy" upotrijebljene u Hirošimi 1945. godine.
Ovaj masivni laboratorijski sklop nije bio namijenjen za avionsko bacanje, već je poslužio kao prva praktična demonstracija Teller-Ulamovog modela stepenaste fuzije, koji su razvili fizičari Edward Teller i Stanislaw Ulam. Sam koncept funkcionisao je tako što je primarna fisiona detonacija stvarala ekstremni pritisak i rendgensko zračenje neophodno za sabijanje i aktiviranje sekundarnog fuzionog punjenja.
Naprava kolokvijalno nazvana "Kobasica" težila je 82 tone i dosezala visinu veću od šest metara. Zbog primjene tečnog deuterija kao fuzionog goriva, postrojenje je zahtijevalo glomaznu kriogensku stanicu radi hlađenja blizu apsolutne nule, a cjelokupan sistem postavljen je unutar namjenske čelične konstrukcije na izolovanom ostrvu Elugelab.
Detonacija je izvršena tačno u 7:15 sati po lokalnom vremenu, formirajući vatrenu kuglu širine preko pet kilometara za svega nekoliko trenutaka. Nastali oblak u obliku gljive probio se kroz stratosferu do visine iznad 40 kilometara, dosegnuvši raspon veći od 160 kilometara.
Efekti na terenu bili su kataklizmični, jer je ostrvo Elugelab potpuno nestalo nakon što su stijene i tlo u potpunosti isparili. Na toj lokaciji formiran je podvodni krater prečnika 1,9 kilometara i dubine preko 50 metara, pri čemu su okolna ostrva i vodena površina zasuti radioaktivnim talogom.
Osim vojnih posljedica, detonacija je rezultirala i značajnim naučnim pronalaskom tokom analize radioaktivnog materijala i avionskih filtera. Istraživački tim predvođen Albertom Ghiorsom tada je identifikovao dva nova elementa u periodnom sistemu – ajnštajnij (atomski broj 99) i fermij (atomski broj 100), stvorena intenzivnim neutronskim zahvatom tokom same eksplozije.
Uspješno izveden test potvrdio je teorijske pretpostavke američkih naučnika, ali je istovremeno potaknuo Sovjetski Savez da znatno ubrza razvoj sopstvenog termonuklearnog naoružanja. Kroz nekoliko narednih godina obje globalne sile uspjele su smanjiti dimenzije fuzionih bojevih glava i prilagoditi ih strateškim bombarderima i interkontinentalnim balističkim raketama, formirajući oružane arsenale s potencijalom globalnog uništenja.
